ŚWIĘTA BARBARA I BARBÓRKA W SZKOLE POLSKIEJ

Dzieci uczęszczające do polskiej szkoły, 3 grudnia 2010 r., przygotowały uroczystość związaną z dniem Św. Barbary (arab. Eid  al-Barbara). Zgodnie z libańskim zwyczajem uczniowie przebrali się w różnobarwne, wymyślone przez siebie stroje i kolorowe maski. W tym dniu lekcja języka polskiego połączona była z małym poczęstunkiem przygotowanym przez dzieci, na który zaproszeni byli rodzice, a także grupa dorosłych uczniów. Wspólne obchody dnia Św. Barbary były miłym urozmaiceniem cotygodniowych lekcji języka polskiego,  a także doskonałą okazją do zapoznania uczniów z żywotem Św. Barbary, która czczona jest zarówno w Polsce, jak i w Libanie.

Św. Barbara (z łac. „cudzoziemka, obca” – obca wśród swoich) jest jedną z najbardziej czczonych świętych chrześcijańskich. Jej rzeźby i wizerunki można spotkać nie tylko w licznych świątyniach, ale i w wyrobiskach kopalń wielu krajów. W Polsce najstarsza rzeźba przedstawiająca jej postać, zachowana w kopalni soli w Wieliczce, pochodzi z 1689 r.  Nie wiemy dokładnie ani kiedy, ani w jakich okolicznościach poniosła śmierć. Przypuszcza się, że zginęła śmiercią męczeńską ok. roku 305, kiedy nasilenie prześladowcze chrześcijan za panowania cesarza Maksymiliana było najkrwawsze. Nie znamy również dokładnie miejscowości, w której żyła Święta i oddała życie za Chrystusa.
Według podania, Św. Barbara urodziła się w Nikomedii, stolicy Bitynii (ob. Izmit, Turcja) lub – według innych wersji – w Heliopolis w Egipcie, jako córka bogatego i wpływowego człowieka (prawdopodobnie kupca) o imieniu Dioskuros. Odznaczała się niezwykłą urodą i wielkimi zdolnościami – była wykształcona i inteligentna, a o jej rękę ubiegało się wielu znakomitych młodzieńców. Barbara jednak odrzucała wszystkie propozycje, gdyż potajemnie, bez woli i wiedzy ojca, przyjęła chrześcijaństwo i złożyła ślub dozgonnej czystości jako oblubienica Chrystusa. Ojciec Barbary – gorliwy poganin dowiedziawszy się, że jego córka została chrześcijanką chciał ją zmusić do wyparcia się wiary. Gdy to nie poskutkowało zamknął ją w wieży swojego zamku, głodził   i torturował. Dręczona przez ojca, uciekła  w końcu do lasu i ukryła się w górskiej grocie. Zdradzona przez tamtejszego pasterza, została ujęta przez służbę ojca i przekazana władzom rzymskim. Ponieważ Barbara nie chciała wyrzec się swojej wiary, torturowano ją: biczowano, przypalano ogniem, kaleczono, szarpano żelaznymi szponami, obcięto piersi, pędzono nago ku pośmiewisku obywateli rodzinnego miasta i w końcu wydano wyrok. Barbara została skazana na śmierć przez ścięcie mieczem. Według tradycji poniosła śmierć męczeńską z rąk swojego ojca w roku 306.  Legenda głosi, iż męczeństwu towarzyszyły cuda – w nocy miał ją odwiedzić Chrystus, zaleczyć jej rany i udzielić Komunii Świętej.  Ojciec po zabiciu córki został porażony piorunem, a owce pasterza-zdrajcy zamieniły się w szarańczę.
Być może, że właśnie tak nietypowa śmierć, zadana ręką własnego ojca rozsławiła cześć Św. Barbary na Wschodzie i na Zachodzie.  Żywoty jej ukazały się w językach: greckim, syryjskim, koptyjkim, ormiańskim, chaldejskim, a w wiekach średnich we wszystkich językach europejskich.
Kult Św. Barbary – dziewicy i męczennicy  rozwijał się od VI w. najpierw na Wschodzie, później w chrześcijaństwie zachodnim. W VI w. cesarz wschodniorzymski Justynian I Wielki sprowadził relikwie Św. Barbary do Konstantynopola, gdzie cesarz bizantyjski  Leon VI Mądry (886-912 r.) wzniósł wspaniałą świątynię pod jej wezwaniem. Zgodnie z tradycją chrześcijaństwa zachodniego relikwie Świętej w 1202 r. (według innych wersji w roku 1009), po złupieniu i splądrowaniu miasta przez uczestników IV wyprawy krzyżowej zostały zabrane do Wenecji, na wyspę Torcello, do klasztoru Św. Jana Ewangelisty.

W Polsce kult Św. Barbary był zawsze bardzo żywy. Już w modlitewniku Gertrudy, córki Mieszka II wspomniana jest pod datą 4 grudnia.
Pierwszy kościół ku jej  czci wystawiony został w roku 1262 w Bożygniewie koło Środy Śląskiej. W wieku XV wydział teologiczny Akademii Krakowskiej obrał sobie za patronkę  Św. Barbarę.
Uważa się ją za jedną ze Świętych Wspomożycielek, pomocnych przy konaniu oraz prowadzących do Boga. Do Św. Barbary zwracali się zatem chrześcijanie szczególnie narażeni na utratę zdrowia lub życia. Z biegiem czasu przyjęli ją za swą patronkę ludzie wykonujący niebezpieczne zawody i posłannictwa: marynarze, artylerzyści, górnicy, hutnicy, rybacy, żołnierze, więźniowie. Postrzegano ją jako patronkę dobrej śmierci i trudnej pracy. Nic więc dziwnego, że Św. Barbara, obok MB Piekarskiej i Św. Jacka, została główną patronką archidiecezji katowickiej oraz  Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

Kult Św. Barbary jest również od wieków obecny w Libanie. Przykładem może być fakt, że jedna ze świątyń starożytnego Baalbeku – świątynia Wenus – w okresie bizantyjskim zamieniona została w kościół pod wezwaniem Św. Barbary, która do dziś pozostaje patronką miasta. Według miejscowych legend Św. Barbara urodziła się i zmarła właśnie w Baalbeku.  3 grudnia, libańskie dzieci tradycyjnie przebierają się w wymyślone stroje, a na ulicach można usłyszeć okrzyki „Heiszli Barbara”- „Uciekaj Barbaro” w nawiązaniu do legendy o ucieczce Świętej przed ojcem.

Ikonografia przedstawia najczęściej Św. Barbarę w stroju królowej w koronie dla podkreślenia jej szlachetnego pochodzenia. W ręku trzyma Święta palmę męczeństwa, zwycięstwa lub  kielich z Najświętszym Sakramentem. Przy niej lub obok niej widnieje wieża, w której Święta miała być zamknięta przez ojca. Wieża ma trzy okienka, które Św. Barbarze przypominać miały podstawową prawdę wiary katolickiej o Trójcy Przenajświętszej.

oprac. Danuta Malczyk-Noureddine