Rok Czesława Miłosza

W roku 2011 przypada 100. rocznica urodzin Czesława Miłosza. Uchwalony przez Sejm RP „Rok Miłosza” jest okazją do przypomnienia postaci samego poety oraz jego twórczości. Rok 2011 jest także rokiem objęcia przez Polskę półrocznego przewodnictwa w Unii Europejskiej. Polskim hasłem przewodnim będzie właśnie motyw zaczerpnięty z twórczości Noblisty „Rodzinna Europa”.
100 rocznica urodzin poety została wpisana do kalendarium rocznic obchodzonych przez UNESCO. Rok Miłosza świętowany będzie nie tylko w Polsce, ale m.in na Litwie, w USA, we Francji, w Chinach, Indiach, Izraelu, Rosji oraz w innych krajach.
Na program Roku Miłosza składają się: nowe wydania książkowe, konferencje, dyskusje, wystawy, organizowane w Polsce i za granicą – od Krasnojarska przez Wilno, Krasnogrudę, Kraków, Paryż po Nowy Jork i San Francisco. Jego najważniejszym punktem była druga edycja Festiwalu Literatury im. Czesława Miłosza, która odbyła się w Krakowie w dniach 9 – 15 maja br.

ŻYCIE I TWÓRCZOŚĆ CZESŁAWA MIŁOSZA

Dzieciństwo i młodość (1911-1939)
Czesław Miłosz urodził się 30 czerwca 1911 r. na ówczesnych ziemiach zaboru rosyjskiego w Szetajniach na Litwie. Całe ówczesne dzicinstwo wywarło decydujący wpływ na jego twórczość.
Jako już dorosły chłopak, po zdaniu matury, Miłosz dostał się na Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie, gdzie studiował najpierw polonistykę, by następnie przenieść sie na kierunek prawa.
Jego dziłalność studencka była niezwykle aktywna. Zadebiutował w 1930 r. na łamach uniwersyteckiego pisma „Alma Mater Vilnensis” wierszami „Kompozycja” i „Podróżv”. Był współzałożycielem polskiej studenckiej grupy poetyckiej o lewicowych poglądach „Żagary” oraz współtworcą pisma o tej samej nazwie.
Debiut książkowy Miłosza to rok 1933 i tomik pt: „Poemat o czasie zastygłym”. Uzyskał on uznanie i został wyróżniony nagrodą Związku Zawodowego Literatów Polskich.
Pieniądze uzyskane ze stypendium dały szansę Miłoszowi na roczny pobyt w Paryżu. Po powrocie na Litwę, w 1936 r. wydał kolejny tomik poezji pt. „Trzy zimy”.
W tym czasie Miłosz pracował w rozgłośni radiowej Polskiego Radia w Wilnie. Niestety za swoje lewicowe poglądy został z niego usunięty. Po powrocie z podróży do Włoch, Miłosz podjął pracę w Polskim Radiu w Warszawie. Jego wiersze i artykuły zaczęły ukazywać się w czasopismach literackich, m.in. w „Pionie”, „Kwadrydze” i „Ateneum”.

II wojna światowa (1939-1945)
Po wybuchu II wojny światowej Miłosz znalazł się na froncie jako pracownik Polskiego Radia. W 1940 r. wydał w Warszawie pod pseudonimem Jan Syruć tomik pt. „Wiersze”. W 1941 r. otrzymał pracę woźnego w Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego, jednak ciągle uczestniczył w podziemnycm życiu literackim. Przetłumaczył esej filozoficzny Jacques’a Maritaina „Drogami klęski”, wydał antologię poezji antynazistowskiej pt. „Pieśń odległa”, tworzył poezję – w 1943 r. powstały: „Świat (poema naiwne)” oraz „Głosy biednych ludzi”.

Lata 1945-1980
Po zakończeniu wojny zamieszkał w Krakowie. Opublikował w „Czytelniku” tom wierszy „Ocalenie”. Po podjęciu pracy w szeregach ówczesnego rządu Polski, jako pracownik dyplomatyczny pracował w konsulacie w Nowym Jorku, później w Waszyngtonie jako attaché kulturalny. Tam powstał jego słynny „Traktat moralny” ogłoszony w 1948 r. w „Twórczości”.
Po powrocie do Polski, w 1950 r. został I Sekretarzem Ambasady PRL w Paryżu, by rok póżniej zwrócić się do władz francuskich o azyl i przeprowadzić do Francji. Wkrótce w paryskiej kulturze ogłosił swój artyukuł „Nie” oraz rozpoczął prace nad „Zniewolonym umysłem”. Jeden z najsłynniejszych zbiorów esejów Miłosza został wydany w 1953 r. przez Instytut Literacki w Paryżu w trzech językach: angielskim, polskim i francuskim
W tym czasie Miłosz tworzył także swoją pierwszą powieść „Zdobycie władzy”. W 1953 r. wydał też tom poezji „Światło dzienne”. W Paryżu ukazały się jeszcze: powieść „Dolina Issy” (1955), tom wierszy „Traktat poetycki” (1957), esej autobiograficzny „Rodzinna Europa” (1958).
W 1960 r. Miłosz przeprowadził sie do Stanów Zjednoczonych. Na Uniwersytecie Californijskim, Na Wydziale Literatur i Języków Słowiańskich, otrzymał posadę wkładowcy literatury słowiańskiej.
W PRL oficjalnie uznany został za zdrajcę i renegata. Do 1980 r. istniał zapis cenzorski, nie tylko zakazujący publikacji jego utworów, ale nawet wymieniania jego nazwiska.
Przez 20 lat Miłosz w USA pełnił stanowisko wykładowcy, jednak nie zaprzestał swojej twórczości pisarskiej. Ogłosił tomiki wierszy: „Król Popiel i inne wiersze”, „Gucio zaczarowany”, „Miasto bez imienia”, „Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada”.
W 1974 r. otrzymał nagrodę Pen Clubu za tłumaczenie poezji polskiej na język angielski. A w roku 1978 –     Międzynarodową Nagrodę Literacką Neustadt zwaną „Małym Noblem”.
W późniejszym okresie Miłosz tłumaczy Biblię z języków oryginalnych. W 1979 r. wydał „Księgę Psalmów”, następnie „Księgę Hioba”, „Księgi Pięciu Megilot”, „Ewangelię według św. Marka” i „Apokalipsę”.

Lata 1980-2004
Otrzymanie przez Miłosza literackiej Nagrody Nobla w roku 1980 za całokształt twórczości stało się przełomem w jego dotychczasowym życiu, zarówno osobistym jak i literackim. W następnym roku, po 30-stu latach nieobecności, przyjechał do Polski. Polskę odwiedził ponownie w 1989 r. Podczas tych wizyt otrzymał tytuły: honoris causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego. Coraz częściej bywał w Polsce. Bardzo ważna była także jego wizyta na rodzinnej Litwie w 1992 r. Otrzymał tam tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Witolda Wielkiego w Kownie.
W 1993 r. na stałe przeprowadził się do Polski – do Krakowa. Posypały sie lawiny uznań dla zasług jego twórczości, jego utwory zostały już oficjalnie wydane (choć część z nich ocenzurowano, a część mogła się nadal ukazywać tylko w wydaniach podziemnych). Stały się one natchnieniem dla się opozycji politycznej.
W 1994 r. Czesław Miłosz został odznaczony Orderem Orła Białego, a w 1996 r. Polskie Radio przyznało mu nagrodę Diamentowy Mikrofon.

Przez ostatnie dziesięć lat życia Miłosz poświęcił się intensywnej twórczości. W 1998 roku wydał „Pieska przydrożnego”, za którego otrzymał nagrodę Nike. Kolejne tytuły jego tomików to: „To” (2000), „Druga przestrzeń” (2002), „Orfeusz i Eurydyka” (2002).

Miłosz przeżywszy 93 lata zmarł w Krakowie 14 sierpnia 2004 roku. Po swojej śmierci został przez niektóre osoby związane z „Naszym Dziennikiem” oskarżony o „antypolskość”, „antykatolicyzm” i „marksizm”. Takim opiniom zdecydowanie sprzeciwiło się wielu przedstawicieli polskiej kultury, twierdząc, że opierają się one na wyrwanych z kontekstu wypowiedziach i świadczą o niezrozumieniu twórczości artysty.

Oprac. Edyta Kunc

czytaj więcej