.... W libańskiej miejscowości Chhim na południe od Bejrutu, w odległości 7 km od brzegu morskiego polscy archeolodzy odsłaniają pozostałości wioski, na pewno z czasów rzymskich i bizantyjskich, a być może nawet z czasów fenickich.

.... Podróżnicy interesowali się ruinami w Chhim już w XIX stuleciu, powszechną uwagę zwracały ich klasyczne, rzymskie proporcje. Od 1996 roku działa tam Polska Misja Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego kierowana przez dr Tomasza Waliszewskiego.

.... Na Bliskim Wschodzie, podobnie zresztą jak w Europie, miejsca kultu często używane były niezmiennie przez tysiąclecia, mimo że zmieniały się religie i cywilizacje. Na miejscu, na którym być może było sanktuarium fenickie, zbudowano świątynię rzymską. Czas jej powstania waha się między I wiekiem p. n.e., a I wiekiem n.e. W usuwanej przez polskich archeologów warstwie gruzu i ziemi znaleziono monetę cesarza Antonina Piusa z roku 140r., fragmenty ceramiki z II wieku i wspaniały hak z brązu, długości 10 cm, prawdopodobnie przeznaczony na grube ryby.

.... Rozwój chrześcijaństwa sprawił, że z upływem dziesięcioleci rzymska świątynia pustoszała, pod koniec IV wieku wręcz popadła w ruinę.

.... Sytuacja w Chhim zmieniła się radykalnie w I wieku naszej ery. W okolice przybyli nowi osadnicy, założyli dużą wieś żyjącą głównie z produkcji oliwy. Opodal starego sanktuarium wznieśli bazylikę, do jej budowy używano bloków pochodzących z rzymskiej budowli. Podłogę świątyni pokrywają bardzo dobrze zachowane mozaiki. Poziom artystyczny odkrytych dzieł świadczy o zamożności i dobrym guście społeczności, która je zamówiła. Stanowi również dowód wysokiego kunsztu wykonujących je rzemieślników.

.... Odkryta przed jednym z bocznych wejść grecka inskrypcja dopełnia obrazu całości i pozwala dokładnie datować powstanie mozaik. Czerwone litery informują, że mozaikową podłogę wykonano na polecenie prezbitera Tomasza, opiekuna kościoła, wymieniają też arcybiskupa Andrzeja z Sydonu i jego biskupa pomocniczego (chorepiskoposa) Iannosa. Pełen błędów tekst zawiera także datę położenia mozaik - według wszelkiego prawdopodobieństwa miało to miejsce w 485 roku n.e. Prowadzący polską misję dr Tomasz Waliszewski jest więc drugim udokumentowanym historycznie Tomaszem w dziejach tej świątyni.

.... W pobliżu odkryte też zostały 4 duże tłocznie oliwy oraz kompleks mieszkalny złożony z 10 pomieszczeń. Z ustaleń badaczy wynika, że tłocznie funkcjonowały przez mniej więcej pół tysiąclecia, od II do VII wieku naszej ery.

.... Ekspedycja nie poprzestaje na dotychczasowych osiągnięciach i rokrocznie latem Polacy pod kierunkiem dr T. Waliszewskiego powracają do Libanu, aby kontynuować prace. Obecnie nie tylko w Chhim, również w ruinach nadmorskiego miasta Jiyeh, znanego w starożytności prawdopodobnie pod nazwą Porphyreion. Pełniło ono rolę stacji na rzymskiej trasie ciągnącej się wzdłuż Syrii i Palestyny. Badania będą wymagały także penetracji podwodnej. W tym celu misja nawiązała współpracę z Centralnym Muzeum Morskim w Gdańsku, które od lat prowadzi archeologiczne badania podwodne.

.... Wszelkie informacje uzyskane podczas wykopalisk stają się źródłem do poznania dziejów Fenicji późnoantycznej, a w szczególności sfery życia wiejskiego oraz kwestii chrystianizacji. Warto podkreślić, że w chwili obecnej misja w Chhim jako jedyna z nielicznych międzynarodowych misji posiada pozwolenie na prowadzenie badań archeologicznych w Libanie.

.... Dla naszej libańskiej Polonii ogromne znaczenie ma fakt, że polscy archeolodzy przyczyniają się w tak znaczący sposób do rozszerzenia wiedzy o kraju naszego osiedlenia.

.... 9 września 2002 roku w pałacu emirów w Beiteddine, prezentowna była Wystawa Polskich Osiągnięć Archeologicznych w Libanie. Inaugurację ekspozycji, przygotowano w ramach imprez kulturalnych, towarzyszących bejruckiemu IX Szczytowi Państw MOF (krajów frankofońskich). Zorganizował ją Polski Instytut Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego, we współpracy z libańską Generalną Dyrekcją Starożytności (DGA), libańskim Ministerstwem Kultury i Ambasadą RP w Bejrucie.

... Anna Zaleska - Saleh

Następny artykuł
Spis treści